Lbs 2941 8vo
Ein ritgjörð um Dómsdag
Þessi orð skrifar hinn heilagi Lúkas guðspjallamaður í hinum 21.kapítula, hver orð svo hljóða á voru móðurmáli; Mun verða teikn á sólunni þ.e á dómsdegi, þá vor herra kemur að dæma lifendur og dauða. Með þessum orðum kennir guðspjallamaðurinn oss. Tvöfaldlega, í fyrstu grein, eggjar hann oss til sannrar elsku eftir því sem stendur í bókinni. Hvort eitt dýr elskar sína tegund, því ein skepna elskar sér líka svo sem vor herra sté upp til himna í þeim sama jarðlegum líkama sem hann hafði hér í veröldinni, svo mun hann aftur koma með sama í manndómi þá hann vill dæma oss alla saman. Fyrir því skyldumst vér hann að elska líka, sem herrann hefur manndóm af vorri tegund rekið í annarri grein, minnir hann oss á að hafa guðlegan ótta þá er hann segir oss hversu mikil ógn og ógurleg skelfing að koma muni yfir alla veröldina, að skepnurnar sjálfar ganga langt af eðli eftir því sem sálmaskáldið segir; “Ég skal óttast þig Drottinn”. Þessir tveir hlutir eru oss í mesta máta nauðsynlegir, það er fyrir sanna elsku eggjumst vér að gjöra gott eftir því sem Jóhannes segir; “Hver hann elskar mig segir vor herra Jesús Kristur sá varðveitir mín boðorð.” En fyrir guðlegum ótta þá heftumst vér að gjallda illt, eftir því sem stendur í bókinni; “Guðsótti hann rekur í burtu syndir” Því ætti hver kristinn maður þessa tvo hluti jafnan að hugleiða; Að sá sem ei leiðist til guðsótta, fyrir kærleika og ást leiðist hann til að gjöra góða hluti og forðast dauðlegar syndir fyrir ógn andlegra písla eða hræðsla hins ógurlega dómsdags. Því er oss það í hugleiðandi að margir hlutir skuli þeir verða á dómsdegi, að ef syndugur maður íhugar það iðuglega þá mun það draga hann aftur af syndsamlegu og illu líferni og kenna honum að óttast almáttugan Guð og halda hans boðorð og hræðast hinn ógurlega dóm.
En það er í fyrstu 13 teikn sem Sankti Hieronimus skrifar að ske skuli nær dómsdegi. Hver teikn hann þykist fundið hafa í hebreskum annálum, en hvort þau muni verða fyrir sjálfan dómsdag eður nokkru fyrri, það útskýrir hann ei.
Hinn fyrsta dag mun sjórinn hefja sig 15 álnir yfir hin hærstu fjöll, standandi sem múr og þettað mun verða með svo miklum ógnum að menn munu hræðast svo sem Lúkas skrifar; “Að á jörðu muni vera þrenging þjóðanna” þ.e að segja af árás margra hluta fyrir ótta sjávarins og bylgnanna hver yfir mun koma í öllum heiminum.
2.dag mun sjórinn niður hlaupa umfram sitt eðli, svo hann mun varla verða séður. Þetta mun verða með svo miklum gangi að allir munu óttast.
3.daginn munu öll skrímsli birtast uppúr sjónum og munu gefa af sér hræðileg hljóð, svo að heyrist allt til himins. Og þær raddir mun Guð einn skilja.
4.daginn mun sjórinn og öll vötn brenna svo greipilega, að allir munu hræðast.
5.daginn munu allar eikur gefa af sér blóðlega dögg og grundvellir sveitast blóði, fyrir ótta sakir komandi dóms. Þann sama dag munu allir fuglar safnast á einn völl og mun hver og ein tegund til samans vera. Ei munu þeir vera etandi né drekkandi heldur syrgjandi og óttandi fyrir þeim komandi dómi. Kærir bræður, ef þannig hræðast skynlausar skepnur, hvað munu vér þá mega þenkja syndugir menn, því að fyrir vora skuld mun þessi ógurlegi dómur vera?
6.daginn munu hrapa allar byggingar á jarðríki með stórum gný og brestum um allt jarðríki.
7.daginn munu sundurleysast allir steinar í fjóra parta og mun hver sem einn parturinn lesa saman annan part og mun verða með svo hræðilegum hljóðum, hver hljóð að Guð einn en enginn maður mun skilja.
Hinn 8.dag skal vera ógurlegur jarðskjálfti, og það svo mikill að enginn mun geta staði uppá sínar fætur svo að ekki falli til jarðar.
Hinn 9.dag munu fjöll og hálsar snúast í duft og mun jörðin sléttast og munu menn snúa í holur jarðarinnar fyrir hræðslu og ótta.
Hinn 10.dag munu mennirnir útganga af holum og smugum jarðarinnar og munu vera og fara sem máttlausir, og eigi mega þeir tala sín á meðal.
Hinn 11.dag munu uppljúkast grafir dauðra manna, frá upprás sólarinnar til hennar [niðurgöngu?] og munu upprísa bein dauðra manna ber án holds og munu standa sem þau séu yfir gröfum sínum, það merkjandi að það sé ei yfir jörðunni sem ei sýnist skelfast og óttast til komu þess alls mektugasta dómara.
Hinn 12.daginn munu allar stjörnur falla af himni og þann sama dag munu saman koma öll kvikindi á einn völl og fyrir ótta sakir hræðilega upprymja en hvorki etandi né drekkandi.
Hinn 13.dag munu allir lifandi menn deyja eða sumir umskiptilegir verða, eins og Páll postuli vottar til Cor.13 kapítula, og bíða svo upprisu dauðra manna.
Hinn 14.dag mun brenna himinn og jörð og allir þeir hlutir sem í þeim eru.
Hinn 15.dag mun verða nýr himin og ný jörð og þá munu allir menn upprísa, en hversu langt að þá muni verða til dómsins mun Guð einn vita. Í annan máta er að óttast og hræðast hinn efsta dóm fyrir allar þær kvalir og öllu illu sem kristnir menn munu þola fyrir dómsdag. Um þann tíma sem Anti-Kristur mun stjórna veröldinni, hver neyð að vera mun svo mikil [að] aldrei mun slíkt verið hafa frá upphafi heimsins. Þessa sama Anti-Kristsins uppruna mun ég stuttlega skýra; Anti-Kristur mun fæðast af kynslóð Dans í Babýlon, hann mun um sníða-? sig og segja sig vera Kristur í lögmálinu og fyrirheitin[u] og þar fyrir munu gyðingar honum sérílagi eftirfylgja og honum trúa. Í fyrstu mun honum gefinn góður engill til geymslu, en eftir að hann harðnar í illskunni og syndum að hann segir sig Guð vera, þá mun Guðs engill fyrir láta hann, og þá mun hann uppfyllast af djöflinum og illgjarn andi mun blása sinni vonsku í brjóst honum. Hann mun vera mjög launlífis-? fullur, dramblátur og ofbeldisfullur. Hann mun láta gjöra líkneski eftir sér og göfga sem Guð og alla sína þjónustumenn mun hann láta merkja á enninu og hægri hendinni og gyðingar segja hann Guðsson vera og þeir munu uppbyggja aftur musteri Guðs og göfga hann þar sem Guð, segjandi fyrir hans tilkomu engann mann kristinn verið hafa, heldur alla gagnstæðu Krists.
Með fjórum mátum mun hann helst svíkja mennina;
1. fyrir flærðarsamlegar kenningar. Hann mun setja nýtt lögmál og senda sína erindreka um allan heiminn. Þeir munu útskýra ítarlega Heilaga ritningu og líka réttilega og réttláta og villa svo þjóð eftir þjóð með flærð og hégóma.
Í 2.máta mun hann villa fólkið með fúlskri jarðteiknagjörð. Hann mun gjöra marga hluti með konstrum og fjölkynngi. Hann mun gjöra líkneski sem mæla og segja fyrir óorðna hluti. Eld mun hann láta falla af himni og hann mun láta illgjarnann anda ofan stíga í eldslíking yfir sína lærisveina og þeir munu tala ýmislegar tungur. Hann mun sýna sig dauðann og láta bera sig af djöflinum í loftinu svo sem hann mun til himins stíga. En síðan mun hann aftur hverfa svo að gyðingar munu trúa á hann af dauðum upprisinn vera. Hann mun láta eikur blómgast og sjórinn-? mun að hans boði skelfast og fá ókyrrleila. Dauða mun hann sýna upprísa. Alla þessa hluti mun hann gjöra með djöfulsins krafti og sjónhverfingum.
Í 3.lagi mun hann tæla lýðinn með fégjöfum og auðæfum. Hann mun finna þar fólgið fé og alla fjárhluti leyndi. Og þar fyrir mun allur lýður hneygjast eftir hans fortölum og hann mun alla sína átrúendur auðga með veraldlegum auðæfum.
Í 4.máta mun hann veikja og skelfa lýðinn og til sín draga með píslum og harðindum svo allir sem ekki vilja viljuglega hlýða hans fortölum, þeir munu finna og þola svo grimmilegar kvalir og ofsóknir að aldrei mun þvílíkt verið hafa og eigi munu kristnir menn líkamlega atvinnu fá eða veraldlegar þarfir manna og fyrir allt þettað og ótölulegt margt fleira illt. Menn munu láta sína kristilegu trú og merkja sig honum til handa.
Svo mun þá mikil ógn að koma að þeir djöflar sem áður eru bundnir og engum mega mein vinna, þá munu þeir lausir verða. Marga höfðingja mun hann með sér hafa, öll píslakyn mun hann finna og allri kristninni mun hann atsókn veita og þá mest í Rómaborg og á Jórsalalandi. Eftir það mun koma Enok og Elías að predika móti villunni Guðs erindi í 3 ár. Og enn á gyðingum til réttrar trúar. En Anti-Kristurinn mun láta drepa þá og munu líkamir þeirra liggja [á] strætunum til Jerúsalem svo enginn þorir að jarða fyrir hræðslusakir við Anti-Krist. Á fjórða degi nær miðju mun heyrast rödd yfir líkömum þeirra svo hljóðandi; Elías og Enok “aksenditi hukk” og á jafn snart munu þeir upprísa og til himins stíga með Guðskrafti í eldlegu skýi en Anti-Kristurinn mun enn ríkja 12 daga eftir þeirra dauða. Síðan mun hann setja sitt hásæti á fjallinu Oliveti en kemur Mikael höfuðengill og drepur Anit-Krist þar og þá mun hann hafa ríkt 3 ár. Og svo segir Matteus guðspjallamaður að ef eigi væru styttir hans lífdagar þá mundi ekki hópinn verða nokkurs manns líkami á jörðunni.
Eftir Anti-Krists dauða mun vor Herra ekki koma til dómsins heldur bíða enn 40 daga en lærisveinar Anti-Krists munu fagna eftir hans dauða, takandi sér fagrar konur segjandi “þó höfðingi vor sé dauður þá skulum vér líka vel hafa öruggleik vorra lífdaga.” En yfir þá mun koma nógleg hræðsla og algjör Guðs reiði með herfilegm dauða. Eftir það munu gyðingar snúast til réttrar trúar og þaðan af mun Heilög kristni snúast til réttrar trúar og hvílast í friði allt til heimsenda því þá mun djöfulsins slægð alveg yfirrunnin og niðurbrotin. En eftir það mun mannsins sonur koma að dæma lifendur og dauða. Í 3.máta megum vér óttast hinn hræðilega dómsdag fyrir margra hluta sakir, þeirra sem syndugir menn munu þola á sjálfum dómsdegi, hvörjar harla-? þungs-? munu þeim til falla er þar til stunda og oss mætti hugkvæmur vera jafnan þá er vér styggjum og til reiði reitum vorn háleita skapara. Hin fyrsta er að almáttugs Guðs reiði því að svo sem hann er blíður sínum ástvinum og unaðsamlegur ásýndar framar en nokkur kann grein á gjöra, svo mun hann vera hræðilegur og ógurlegur umfram mannlegan skilning þeim er fordæmast skulu. Afhvörjum Ágústínus segir að léttara mundi syndugum manni að þola allar kvalir en að sjá reiðilega ásjónu vors Herra Jesú Krists. Heldur mundu þeir segja til fjallanna “fallið yfir oss” og til hálsanna “hafið-? oss fyrir ásjónu dómarans og fyrir reiði vors Herra”. Svo skrifar hinn heilagi Job; “Ó hversu ógurlegur mun hann vera öllum syndugum” – segir hann. Og aftur segir hann; Hver veitir mér það að ég megi vernda mig og hylja, þar umgengur þín reiði í Helvíti. Hinn heilagi Hieronimus segir; “Hvort heldur sem ég et eður drekk eða hvað um ég gjöri þá er að mínum eyrum rödd þess ógurlega lúðurs er svo segir; Rís upp dauðir menn og komið til dómsins.”
“Vei mér aumum” segir Sankti Bernharður – “þann tíð sem kemur þessi dagur dómsins og upp eru lukknar þær bækur sem á eru skrifaðar og allar mínar gjörðir og hugsanir og að nærverandi vorum herra upplesnar og opinberaðar, þá mun ég standa með niðurdrepnu höfði, hræddur og skjálfandi af ótta samviskunnar svo sem umhugsandi mína glæpi þann tíð sem segist til mín sjá hér mann og verk hans”. Hér uppá höfum vér dæmi í bókinni að einn ábóti að nafni Amon sagði til eins bróðurs sem girnist að heyra af honum hjálpsamlegar kenningar; “Far þú og gjör þvílíka hugsun-? sem þeir gjöra er í myrkvastofum eru, þeir spyrja jafnan hvar er dómarinn? Og nær mun hann koma og af þessari biðlund sinna písla. Síta þeir jafnan og andvarpa kæru vinir svo ber hvörjum syndugum manni að tjá og týna sjálfann sig meðan hann er í þessum myrkrafullum heimi sbp segjandi; vei mér syndugum hvað mun ég fyrir höndum eiga þann tíð er ég skal standa fyrir dómstóli Drottins míns? – og gjalda þar skuld fyrir hvert orð og verk og alla þá skikkun og alla þá skikkun er ég hefi haft í heimi þessum.” Kæru vinir, hér megum vér jafnan uppá hugsa, hvör mun sá vera að gjöra reikningsskap fyrir ___ dags framferði auk heldur fyrir öll orð, verk og hugsanir sem hann gjörir, alla sína lífdaga.
Þeir hlutir sem fyrir dóminn skulu koma, það er ógurlegur eldur sem ég sagði fyrri af þessum. Eldur þessi hefur í sér 4 elda og svo mikill og mektugur er hann að öll björg, stokkar og steinar og allr málmur skal svo mjúkur vera og niður renna sem va_ ofan á þá sem til helvítis fara fyrir honum. Annar eldur er til hreinsunar góðum mönnum. Þriðji er jarðneskur eldur og mun hann brenna upp öll kvikindi og líkami allra þeirra manna sem þá lifa, svo þeir eiga að verða að ösku og koma þá til dómsins sem allir aðrir. Fjórði hlutur þessa elds er loftseldur. Hann mun hreinsa allar höfuðskepnur og endurnýja svo þann eld til að brenna ásjónu jarðarinar svo að eingu verði. Þessi eldur mun í þremur greinum; upphaf, miðskeið og endir, því hann mun fara fyrir ásjónu dómarans og klára götu fyrir honum. Og til vitnisburðar um það að hann hefur pínt réttilega þær vondu manneskjur og svo að uppbrenna alla líkami. Miðskeið því að þá mun verða upprisa framliðinna og tilkoma dómarans til dómsins. Þá konungur dýrðarinnar drottinn vor Jesús Kristur kemur að dæma lifendur og dauða, þar með rannsaka alla hluti þá mun hann setja sinn dómstól í loftinu yfir dalnum Jósafat-? Þessi dómstóll á að vera gjörður af 4 elementum; eldi, vatni, jörð og lofti. Hann á að sýnast sem hann sitji réttur. En þá á sú hægri hönd dómarans að horfa til himins en sú vinstri til jarðarinnar. Hans ásýnd á að sýnast til vinstri hanfar vondum mönnum til ógnar og niðursteytingar þeirri pínu og í eilífan eld farandi. Og hans orð er þeim að heyra sem glóandi sverð sem gangi af hans munni í gegnum þá, því fólkið á sjálft að skilja sig til beggja handa, svo til að jafna sem þá geitur skilja sig __ dauðaflokki og eiga vondir menn að snúa sér til vinstri handar en góðir menn til hægri handar og þeim sýnist hans ásjóna svo blómleg að sjá sem hin fagrasta lilja gangi útaf hans blessaða munni en þau orð sem hann mælir til þeirra eru svo unaðsamleg og ilmandi í þeirra hjörtum að sú lykt og sætleiki blífur með þeim óþrotnanlega upp frá því og þó að engan fögnuð vissu þeir sér meiri þá mundu þeir vel una sér við það, hvað þó ekki er og skal það seinna greina; en taka til þess fyrst, hverjir hlutir eiga til dómsins að fara, og fyrir hvað, þangað skal.
Fyrst þá er Guðsson kemur að setja sinn stranga dóm, þá hefur hann með sér allan herskara himnaríkis og skipar sínum postulum að dæma mannkynið, svo sem hann segir sjálfur í guðspjallinu. “Þér skuluð 12 sitja á 12 hásætum og dæma 12 kynþætti Ísraelsfólks.” En ei aðeins dæma þessir 12, heldur jafnvel allir helgir menn með honum. 12 postular merkja allir helgir menn. En Ísraelsmenn máttu merkja fyrir alla þá sem dæmast eiga. Svo skuli eigi aðeins allir helgir dæma, heldur og líka með fullu valdi. En hvörsu mikið vald það verður, það auglýsist þá en ekki fyrri.
Hierónímus segir að allir helgir menn skulu eigi aðeins vera í dalnum Jósafath heldur jafnvel í öllum stöðum sem þar eru [í] kring, því eiga Guðs vinir að vera uppí loftinu sakir þeirra fljótleika er þeir hafa á sínum líkama. Eftir það birtir hann sig fyrir öllum góðum og illum, lifendum og dauðum eins og hann segir í guðsspjallinu; “Þér munuð sjá mannsins son komandi í hvítu skýi með stórri makt”. Hann var dæmdur óréttilega svo, svo sem skrifað stendur; “Að Faðirinn á ekki að dæma, heldur hefur hann gefið syninum allan rétt” og því á sonurinn að dæma en ekki faðirinn eður Heilagur andi, þá talar hann til vondra manna svo sem Jóhannes Criskonius segir; “fyrir yðar skuld tók ég minn dóm uppá mig og fyrir yðar sakir var ég sleginn og spottaður og særður og þyrnikórónaður og smánarlega útleikinn krossfestur. Þettað er það verð sem ég galt fyrir yður og yðar sálum til lausnar. Hvað er það er þér gjaldið mér aftur á móti fyrir mitt blóð og bitra pínu er ég þoldi fyrir yður?” Og svo önnur miskunnarverk sem hann telur upp fyrir þeim sem í dómsins guðspjalli standa og júðarnir sjá að það er sá sami sem þeir píndu. Þá veina þeir er þeir sjá hann lifandi sem þeir ætluðu dauðann vera en geta þó ekki afsakað sína illsku. Heiðnir menn sita og ýla fyrir það að þeir reiknuðu hann fyrir einn dára þar sem þeir áttu Krist að heiðra. Vondir menn og falskristar æpa upp og belja fyrir það að þeir meir elskuðu heiminn en Krist. Villumenn síta og æpa af því þeir reiknuðu hann einn sléttan mann vera. En nú sjá þeir hann dómara alls mannkynsins, allt jarðlekt slekti og kyn sem illir eru fráta fyrir það að þeir sjá hann svo mektugann að þeir mega ekki móti standa því er hann vill þeim á hendur segja með einni guðdómlegri makt og réttindum, þeir geta ekki undan flúið þó þeir vildu og engar bætur gjört sinna eymda, því þeir hafa ekki annað en grát og kveinan, frost og fýlu, bruna og myrkur, brigsl og bölvan, járn og tarmagnýstran og fyrirdæmanlegar forbænir bæði sér og öll því sem Heilagt er og þeim kann í hug að koma. Hér með þá eina hræðilegu sýn sem aldrei gengur frá þeirra augum sem eru djöflarnir í þessm kröfum og píslum er enginn endir eður umskipti eður minnkun, heldur er með þeim æ og æ, skömm með óvinunum að eilífu.
Þessir hlutir eru það sem að vor Herra vill að til dómsins skuli koma, það er Heilagur kross og naglar þeir sem í hendur og fætur voru reknir á vorum Herra, forkarnir og vendirnir er hann var barinn með og hýddur, sömuleiðis þyrnikórónan er þrengd var að hans blessaða höfði svo og spjótið sem í gegnum hans helgustu síðu var grafið og yfirhöfuð öll þau píslarfæri sem hann var kvalinn með hér á jarðríki. Svo og sýnast allar þær undir vors herra Jesú Krists sem á hans líkama var í pínunni af mannavöldum og klárar og bjartar sem sól. Og sá helgi kross skal svo klár og bjartur vera að sól og tungl skulu myrk vera að sjá hjá þeirri birtu sem hann gefur af sér og vor Drottinn sýnir þessi teikn til að bevísa þess meir sína dýrð og miskunn, sem að hann hefur allar góðar skepnur mannkynsins frelsað með þessum hlutum og því eru þau birt, að þar með vill Guð sýna hversu réttferðuglega vondir menn verða fyrirdæmdir fyrir sjálfra sín verðskuldan. Í þriðju grein er sundurdeiling fólksins sem __ lætur kalla til dómsins sem heilagur Gregoríus segir að sundurgreiningar lýðsins eigi að vera fjórar.
Sú fyrsta er til illra manna sem fyrr segir; “Ég var hungraður en þér gáfuð mér hvorki að eta né drekka”. Annar parturinn verður ekki dæmdur og þó eru þeir fortapaðir, það eru þeir sem ekki hafa tekið rétta trú nema Guð vilji meiri miskunn ágjöra. Þriðji parturinn eru þeir sem dæmdir verða sem eiga að ráða og ríkja með Kristi. Til þeirra segir hann; “Ég var hungraður og þér fædduð mig”. Sá fjórði parturinn dæmist ekki en eiga þó góðu að ráða og stýra með Guði en þetta eru þeir sem sitja og standa næst réttinum, til að fullgjöra og staðfesta dóminn með dómaranum. Af þessum Heilagur Jóhannes í sinni opinberunarbók; “Á einni tíð sá ég engil upp stíga nær uppgöngur sólarinnar, sá hafði tákn lifanda Guðs.” Fjórði hlutur er sá stríði dómur sem Dómarinn segir fram. Af því hann verður aldrei beygður fyrir hræðslu sakir því að hann er allsmektugur, og hinn allra besti og hreinasti sem ekkert óhreint má nærri koma, ekkert hatur né heift megnar móti honum, hann hallar ekki rétti fyrir ást eða kærleikans skuld því hann er hinn allra besti og ei fyrir biðlundar skuld því hann er hinn vísasti. Eigi minnka hans réttindi fyrir fávisku því hann veit alla hluti. Leó páfi segir að dómara þeim séu opinberir allir hlutir, leyndir dómar, því það mállausa svarar honum, hugur og þankar tala við hann án hljóðs eður raddar, því má enginn móti hans vísdómi gjöra né mæla, þá stoða engin illmæli né flærð eður lagakrókar né hylmingar eður margmæli því á þeim degi mega meiru hrein hjörtu en kindug orð. Og betri er hrein samviska en fullur fésjóður. Þar skal og ekki verða ólaunaður einn vatnsdrykkur í lærisveinsnafni gefinn. Ó hversu ástúðlegur og yndislegur mun vor herra þeim sem hér í heimi hafa satt og svalað þeim og klætt hans fátæka limi, því hvað þeim hefur verið gjört segir hann að sér hafi verið gjört. Fimmta er sú ógurlega ásakan sakar, áberarnir eru þrír. Hinn fyrsti er syndin. Annar er veröldin. Hinn þriðji er djöfullinn, svo sem hinn heilagi Ágústínus segir; Óvinurinn er reiðubúinn að lesa upp játningu vora þá sem játað var fyrir oss í skírninni og svo kastar hann því í móti oss sem hér er á jarðríki gjört í orðum og verkum og ei hefur verið umbætt og segir hversu oft vér drýgðum syndina og hversu lengi við lágum í þeim og greinir stund og stað nær syndin var drýgð og hvörsu miklu vér töpuðum meðan vér lágum í henni. Hann segir til dómarans; Þú hinn réttlátasti dómari, dæm þú þennan mann vera minn fyrir sína synda skuld því hann vildi ekki vera þinn fyrir þinnar náðar skuld. Hann er þinn fyrir náttúrunnar skuld en minn fyrir glæpa sakir. Hann er þinn fyrir þinnar pínu skuld en minn fyrir það að hann hefur gjört mín verk. Hann hefur gjört margt vont. Hann er þinn fyrir fögnuðinn en minn fyrir kvöl og vesöld því hann hefur verið mér hlýðinn en þér mótsnúinn. Af þér tók hann guðlegan lífsklæðnað, en af mér tók hann dauðans teikn sem nú, er hann þínu klæði hefur hann frá sér snarað en í mínum búningi er hann hingað kominn. Þú hinn réttvísi dómari, dæm þú þennan mann minn vera fyrir sína skuld og illsku. __ og vei má sá segja sem að slíku verður fundinn og að réttum Guðs dómi er dæmdur fjandans maður. Annar sakarberi eru eigin syndir og illgjörðir sem segja svo; “þín verk erum vér, þú gjörðir oss, þig skulum vér aldrei yfirgefa og með þér skulum vér til dómsins fara og ásaka þig þar margföldum líkum/litum.” Þettað eru mannsins eigin verk er svo mæla. Þriðji sakar áberi er veröldin sem heilagur Gregorius segir; Ef því maður fréttir eftir hvör þig ákærir þá segir Gregorius að allur heimurinn áklagar þig, því sá sem til reiði reitir skaparann, hann reitir alla veröldina uppá sig. Og svo sem Jóhannes Crisóstomus að á þeim tíma höfum vér ei neitt mát[t] að mæla eður svara því að himin og jörð, sjór og vötn, sól, tungl, dagur og nótt og stjörnur allar, heimur og himintungl, ástríða mannin. Fjórði hluti tilheyra dómaranum og eru það ófölsuð vitni og örugg sem framleiðast þar, því að hver syndug manneskja á að fá 2 og 3 vitni. Hið fyrsta vitni er uppyfir honum sem er Guð! og hann er bæði vottur og dómari svo sem hann segir sjálfur fyrir munn spámannsins Jeremíasar; Ég er dómarinn og vitnið segir; “Drottinn, vor Guð”. Annað vitnið hefur maðurinn sjálfur með sér, það er hans samviska. Þriðja vitnið er hans varðhaldsengill sem honum hefur verið skapaður til geymslu, hver að jafnan er hjá manninum til vitnisburðar um hans athæfi, það hann gott gjörir eður illt, því á hann vitni að bera hjá dómaranum eins og Job segir; “Englar skulu auglýsa syndir manna.” Heilagur Gregorius segir hvörsku þröng[ur] að sé vegur rangláts manns, uppi yfir honum er dómarinn reiður, en undir honum hræðilegur pyttur helvítis. Innan í sálunni er brennandi samviska en utanum hana er logandi allur heimurinn og að enduðum dómnum segir hann til hinna fordæmdu; “farið bölvaðir í þann eilífa eld og brennið þar með fjandanum og öllum hans árum án enda” en til hinna góðu segir hann svo; “veni benidies patris mey – komið þér blessuð börn míns föðurs og erfið það ríki sem er fyrir búið frá upphafi veraldar.” Þennan dóm má enginn rjúfa með nokkru málkasti né einka með nokkru móti fyrir 3 hluti. Sá fyrsti er dómarans tign og makt, að hann á engan dómara né herra yfir sér svo að hans dómur megi þar fyrir rjúfast. Annar er fyrir auðsýnileik glæpsins því ekki má appílera fyrir opinberann glæp því þá eru öll lýti og lestir opinberir. Þriðji er að sá dómur má ei dveljast að hann verður fram að fara á einu augnabliki án allrar hindrunar og að enduðum dómnum þá verður í tvo staði að fara einsog ritningin greinir af fyrir alþýðu. Og skal einn vera Guðsstaður en annar óvinarins byggð. Í Guðsbyggð skal ríkja almáttugur Guð skapari allra hluta með öllum sínum útvöldum og heilögum vinum eilíflega, en í annari bygðinni á að búa óvinurinn og allir fordæmdir í sjálfum kvölunum fyrir utan enda án nokkurrar vonar eða huggunar lækningar eða miskunnar en svo sem allir Guðs heilagir menn skína í meiri prýði og sóma, já allir sannheilagir hver eftir sínum verðleikm svo kveljast og vondir menn sumir meir og sumir minna, hver eftir sínum verðleikum svo engin mannstunga kemst að, að segja þar frá því þar eru svo miklar kvalir og píslir sem þeir líða, svo hafa og góðir menn óendanlega gleði og fögnuð með Guði og öllum hans heilögum í himnaríki sem enginn syndugur maður getur hugsað eða útskýrt hvörja fyrsta ég sýndi að Guð Drottinn veiti sínum börnum þar, því heldur hinu mesta er hann þeim gefur og þá þessi mikli dómur yfirstendur þá skal sólin standa í austri en tunglið í vestri svo sem þau voru fyrst þá þau sköpuð voru og þegar eftir dóminn og lýðurinn er í sundurskilinu og hvörjir eru komnir í sinn stað þá afturlýkst helvíti svo þeir meigi aldrei uppfrá því fá að sjá Guðs dýrð eða sælu heilagra en þangað til sjá hvörjir aðra illum til pínu sem góðum til fagnaðar sömuleiðs einnig afturlýkst himnaríki svo að þeir sem þar eru sjá hvorki víti né pínu, ótta né hryggð, mótlætis né dauða. Uppfrá því lifa þeir ávalt með Guði í eilífri dýrð og sælu utan enda og eftir þessa hluti segir sankti Jóhannes að maðurinn muni endurnýjast og hans líkami á að vera í fjórum hlutum bjartari en nú er sólin en sólin er 4 hlutum bjartari en mannsins líkami. Líkami mannsins skal vera svo fljótur og snar sem nú er hugur hans. Hann skal og vera svo sterkur að ein sál fyrirkæmi heiminum öllum. Hún verður og svo (bihendileg) að hvorki björg né múr hindra hana hvort sem hún vill heldur fara gegnum þau eða yfir þau þar hefur hver svo mikla elsku á öðrum að hver þykist þá gleði hafa er annar hefur því þeir hafa þar stóra gleði og æru því Guð sjálfur heiðrar þá og allir heilagir þeir hafa stóra frægð því þeir hræðast engann hlut. Með þessum 4 gjöfum prýðir vor herra hvern sinn vin og hvað þeir umbiðja fá þeir það ávallt af Guði. Sól og tungl skal endurnýjast, það á svo bjart að vera sem nú er sólin en sólin 4 hlutum bjartari en nú er hún. Himin, jöfð og vötn skulu endurnýjast því að öll vötn eiga að ver[a] gegnsæ í gegnum en jörðin sléttfáguð og skýr sem kristallus. Loftið skal sig hreinsa og vera hreint og bjartara en nú er það, þaðan af mun ei ský vera á himininum né vindur og ei regn, ei snjór, þoka eða myrkur. Ei heldur eldur eða reiðar þrumur, ei frost né kuldi ei vötn né jarðeldur, ei vötn og eldur sem loftinu eru mun vera hreint hvort tveggja því að vatnið er hreint og skuggalaust og gagnsært í gegnum að sjá en logi eldsins mun snúast í birtu og ljós. Öll meinsemd mun birtu snúast.
En hvað það fleira hér muni ske þá munu allir Heilagir menn fá að sjá það og reyna þá gleði og þann himnaríkisfögnuð sem þeim er þar fyrirhugað um alla eilífð með almáttugum Guði og öllum hans heilögu englum. Hvers vér biðjum hinn eilífa alvísa og almáttuga Guð, heitt og guðlega, að vér flýjum og forðumst syndina, en ástunda að breita eftir þessu Krists heilaga dýrðar dæmi, svo vér fyrir hans heilögu pínu og dauða og blessaða forþjónustu mættum þeirrar sælu njótandi verða að vera hjá honum og með honum í hans blessaða dýrðarríki á himnum. Um það bænheyri oss góður Guð í Jesú nafni A(men) M.E.N
